اگر میخواهید برای یک جک پنوماتیک شیر برقی بخرید، اعداد ۳/۲، ۵/۲ و ۵/۳ (که بعضیها بهصورت 3/2 و 5/2 و 5/3 هم مینویسند) اولین چیزی است که باید بفهمید. انتخاب اشتباه یعنی جکی که کار نمیکند یا شیری که باید عوض شود. در این مقاله ساده توضیح میدهیم هر کدام چیست، کجا به کار میرود و چطور مدل مناسب را انتخاب کنید.
اعداد روی شیر برقی یعنی چه؟
عدد اول تعداد پورتها (سوراخهای اتصال هوا) و عدد دوم تعداد وضعیتهای شیر است. روی بدنهٔ شیر، پورتها معمولاً با عدد یا حرف مشخص میشوند:
- ۱ (یا P): ورودی هوای فشرده
- ۲ و ۴ (یا A و B): خروجیهایی که به جک وصل میشوند
- ۳ و ۵ (یا R و S): اگزوز؛ مسیر تخلیهٔ هوا
شیر برقی ۳/۲
این شیر سه پورت (ورودی، خروجی و اگزوز) و دو وضعیت دارد. در یک وضعیت هوا از ورودی به خروجی میرسد و در وضعیت دیگر خروجی به اگزوز وصل میشود و هوا تخلیه میشود.
نرمالبسته (NC) یا نرمالباز (NO)؟
- نرمالبسته (NC): بدون برق، هوا به خروجی نمیرسد. با برقدار شدن کویل، هوا وارد خروجی میشود.
- نرمالباز (NO): بدون برق، هوا از ورودی به خروجی جریان دارد. با برقدار شدن کویل، مسیر قطع میشود.
کاربرد شیر ۳/۲
- کنترل جک یکطرفه (فنری): با فرمان شیر، جک جلو میآید و با تخلیهٔ هوا، فنر آن را برمیگرداند.
- وصل و قطع هوای یک دستگاه یا یک شاخه از مدار.
- فرمان دادن به خط پایلوت شیرهای بزرگتر.
- مدارهای دمنده (بلو) و ونتوری.
شیر برقی ۵/۲
این شیر پنج پورت (یک ورودی، دو خروجی و دو اگزوز) و دو وضعیت دارد. هوای ورودی بهنوبت به خروجی ۲ یا ۴ میرسد و خروجی دیگر به اگزوز وصل میشود. چون هر دو سمت جک را کنترل میکند، برای جک دوطرفه مناسب است.
تککویل یا دوکویل؟
- تککویل (برگشت فنری): با قطع برق، فنر شیر را به وضعیت اول برمیگرداند. اگر میخواهید در قطع برق جک به حالت مشخص برگردد، این مدل مناسب است.
- دوکویل (حافظهدار): با یک پالس برق شیر تغییر وضعیت میدهد و بعد از قطع برق در همان وضعیت میماند. هر دو کویل نباید همزمان فرمان بگیرند؛ در PLC قفل (اینترلاک) بگذارید.
شیر برقی ۵/۳
این شیر هم پنج پورت دارد، ولی سه وضعیت: دو وضعیت کاری و یک وضعیت وسط که وقتی هیچ کویلی برق ندارد فعال است. سه نوع حالت وسط داریم:
- بسته (Closed Center): همهٔ پورتها بسته میشوند و جک متوقف میشود.
- اگزوز باز (Exhaust Center): هر دو سمت جک تخلیه میشوند و جک آزاد و بدون فشار است؛ برای رها کردن بار یا جابهجایی دستی مناسب است.
- تحت فشار (Pressure Center): هر دو خروجی به هوای فشرده وصل میشوند و جک با فشار در جای خود نگه داشته میشود.
نکته: چون هوا تراکمپذیر است، شیر ۵/۳ بسته جک را «دقیقاً» وسط مسیر قفل نمیکند. با بار یا نشتی، جک کمی جابهجا میشود. برای موقعیتیابی دقیق باید از روشهای دیگر مثل ترمز جک یا سرو پنوماتیک استفاده کرد.
جدول مقایسه شیر برقی ۳/۲ ، ۵/۲ و ۵/۳
| نوع شیر | پورت / وضعیت | جک مناسب | با قطع برق چه میشود؟ |
|---|---|---|---|
| ۳/۲ تککویل | ۳ پورت / ۲ وضعیت | جک یکطرفه (فنری) | به وضعیت اولیه (NC یا NO) برمیگردد |
| ۵/۲ تککویل | ۵ پورت / ۲ وضعیت | جک دوطرفه | فنر شیر را به وضعیت اول برمیگرداند |
| ۵/۲ دوکویل | ۵ پورت / ۲ وضعیت | جک دوطرفه | در آخرین وضعیت میماند (حافظهدار) |
| ۵/۳ | ۵ پورت / ۳ وضعیت | جک دوطرفه با توقف یا رهاسازی در وسط | به حالت وسط میرود (بسته، اگزوز باز یا تحت فشار) |
چطور شیر برقی مناسب را انتخاب کنیم؟
- نوع جک: یکطرفه یعنی ۳/۲؛ دوطرفه یعنی ۵/۲ یا ۵/۳.
- ولتاژ کویل: باید با برق کنترلی تابلو یکی باشد؛ معمولاً ۲۴ ولت DC ، ۲۴ ولت AC ، ۱۱۰ ولت AC یا ۲۲۰ ولت AC. کویل AC را نباید با برق DC راه انداخت و برعکس.
- سایز پورت و دبی هوا: جک بزرگتر یا سریعتر شیر با دبی بیشتر میخواهد. سایزهای رایج پورت ۱/۸ ، ۱/۴ ، ۳/۸ و ۱/۲ اینچ است.
- نحوهٔ نصب: تکی، مانیفولد، کتابی، ایزو یا نامور (روی عملگر).
- فشار کاری و نوع عملکرد: شیرهای مستقیم از فشار صفر کار میکنند، ولی مدلهای پایلوتی به حداقل فشار نیاز دارند؛ محدوده را از دیتاشیت بخوانید.
- شرایط محیط: رطوبت، گرد و غبار و دمای کاری روی عمر کویل و شیر اثر دارد.
اشتباههای رایج در انتخاب شیر برقی
- استفاده از شیر ۳/۲ برای جک دوطرفه (جک فقط در یک جهت کار میکند).
- وصل کردن کویل به ولتاژ اشتباه که باعث سوختن آن میشود.
- انتخاب سایز پورت کوچک برای جک بزرگ و در نتیجه حرکت کند جک.
- استفاده نکردن از فیلتر و رگولاتور قبل از شیر؛ کثیفی و رطوبت هوا مهمترین دلیل گیر کردن شیر است.
- توقع داشتن از شیر ۵/۳ بسته که جک را دقیق و بدون حرکت وسط مسیر نگه دارد.
سؤالات متداول
میشود از شیر ۵/۲ برای جک یکطرفه استفاده کرد؟
بله. با مسدود کردن یکی از خروجیها میتوان از شیر ۵/۲ بهجای ۳/۲ استفاده کرد؛ فقط قبلش دیتاشیت مدل را بررسی کنید.
شیر برقی ۲۴ ولت DC بهتر است یا ۲۲۰ ولت AC؟
در اتوماسیون صنعتی و مدارهای PLC معمولاً ۲۴ ولت DC رایج و ایمنتر است. مهمتر از نوع ولتاژ این است که با تغذیهٔ مدار شما یکی باشد.
چطور سرعت جک را تنظیم کنیم؟
با شیر کنترل جریان (فلو کنترل) روی مسیر ورودی یا خروجی جک؛ خود شیر برقی سرعت را تنظیم نمیکند.
اگر مدل شیر قدیمی را نمیدانم چه کنم؟
از برچسب روی شیر یا کویل عکس بفرستید یا کد روی بدنه، سایز پورت و ولتاژ را اعلام کنید تا مدل معادل را پیشنهاد بدهیم.
جمعبندی
برای جک یکطرفه شیر ۳/۲ ، برای جک دوطرفه معمولاً شیر ۵/۲ و برای نیاز به توقف یا رهاسازی جک در وسط مسیر شیر ۵/۳ را انتخاب کنید. بعد ولتاژ کویل، سایز پورت و نحوهٔ نصب را با دستگاه خودتان تطبیق دهید.
انواع شیر برقی پنوماتیک، شیر ایزو، شیر کتابی و شیر نامور را در فروشگاه ببینید. برای کامل کردن مدار هم جک پنوماتیک، واحد مراقبت و فلو کنترل را هم میتوانید از همینجا تهیه کنید.
برای انتخاب شیر برقی مناسب دستگاه یا پروژهٔ خود مشاوره میخواهید؟ تماس بگیرید: ۰۹۳۶۲۹۰۱۵۱۵ | ۰۲۱۳۳۹۷۶۸۶۰ — تهران، لالهزار جنوبی، پاساژ ابهری، طبقه دوم، پلاک ۴۸.
نظر بدهید
آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای الزامی علامت گذاری شده اند *